MÛŞ - Yaşamlarını ve ibadetlerini Kirmanckî sürdüren Aygül ve Metin Aydoğdu, dilin gençler arasında konuşulması gerektiğini belirterek, “Dilimiz kaybolursa biz de kayboluruz” diye belirtti.

 

Türkiye ve Kürdistan'da halkların birlikte yaşam sürdürmesiyle birlikte coğrafya, farklı kültür ve inançların mozaiği olarak zenginliklere ev sahipliği yapıyor. Yapılan araştırmalara göre, Kürdistan ve Türkiye’de 40’ın üzerinde dil konuşuluyor. 1982 Anayasasının 3'üncü maddesinde tek resmi dilin Türkçe kabul edilmesi diğer dilleri yok olma tehdidiyle karşı karşıya bırakıyor. Birleşmiş Milletler (BM) Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü'nün (UNESCO), kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu dilleri sıraladığı listede, Romanca, Batı Ermenicesi, Hemşince, Lazca, Pontus Yunancası, Abazaca, Suret dillerinin yanı sıra Kürtçenin Kirmanckî/Kirdkî lehçesi de bulunuyor. 

 

Kürtçeye dönük yıllardır süren asimilasyon politikaları, Kirmanckî'nin genç nesiller arasında konuşulmamasına sebep oluyor. Erzîngan, Xarpêt, Semsûr, Riha, Dêrsîm, Çewlig, Amed ve Gimgim hattında konuşulan Kirmanckî'yi çoğunlukla yaşlı nesil sürdürmeye çalışıyor. Gimgim özelinde Kirmanckî ele alındığında ise bölgenin dağlık alanlarında yaşayan Kürt-Alevi yurttaşların ibadetinde önemli bir yer tutuyor. Gimgim'da mezralar dahil toplam 60 Alevi köyü bulunurken, 60 köy toplamında en az 160 civarı ziyaretgahın bulunduğu tahmin ediliyor. En bilinen ziyaretlerin başında ise, Qûrçik köyünde bulunan Evdilelî Girs - Evdilelî Qij, Hazirbava, Goşkar köyünde bulunan Goşkarbava, Badan köyünde bulunan Gireboa ve Kalespî geliyor. Alevi yurttaşlar ziyaretgahlarda gülbenglerini yok olmanın eşiğinde olan Kirmanckî'yle veriyor, günlük yaşamlarını anadillerinde sürdürüyor.   

 

 

İnançlarını Kirmanckî yaşayan ve günlük işlerini Kirmanckî konuşarak gören Aygül-Metin Aydoğdu, anadilin önemine dair konuştu. 

 

'GENÇLER DİLİ VE KÜLTÜRÜ YAŞATMALI'

 

Gimgim'in Badan köyünde yaşayan Aygül Aydoğdu, hayvancılık ile uğraşıyorlar. Köylerinde çok sayıda ziyaretgahın olduğunu ifade eden Aygül Aydoğdu, köydeki başlıca ziyaretlerin Qorîbava, Kalespî, Nîşanê Roj ve Gireboa olduğunu kaydetti. Aygül Aydoğdu, "Xızır Ayı'nda (Kürt-Alevi yurttaşların, çetin kış koşullarının yaşandığı Şubat ayında darda olanlara Xızır'ın yetiştiğine ve inançlarında kutsal olduğuna inandıkları ay) lokmalarımızı alıp ziyaretlerimize gidiyoruz. 12 İmam oruçlarında aşuremizi yapıyoruz. İnancımız bu. İnancımızı dilimizde yaşıyoruz. Gülbenglerimizi Kirmanckî veriyoruz. Dilimiz kaybolursa kültürümüz, inancımız da kaybolur. Gençlerimizin bu dili, kültürü yaşatmasını istiyoruz. Dilimizle yaşamamız, çalışmamız gerekiyor. 15 Mayıs dilimizin günü. Dilimiz konuşulsun istiyorum. Köyde, şehirde, Avrupa'da olanlar; dilimizi kültürümüzü unutmasınlar. Köyde yaşayanlar çocuklarıyla Türkçe konuşuyor. Çocuklar zaten okula gidince Türkçe öğreniyor. Çocuklarımızla Kirmanckî konuşmamak da bizim eksikliğimiz. Gençlerimizin bazıları Türkçe, bazıları Kirmanckî konuşuyor. Gençlerimizi 'Kirmanckî konuşmamanız eksikliktir' diye uyarıyorum" ifadelerini kullandı. 

 

Günlük yaşamında Kirmanckî konuştuğunu ve çocuklarına da Kirmanckî öğrettiğini kaydeden Metin Aydoğdu, çocuklarının Türkçeyi okula gittikten sonra öğrendiğini belirtti. Kirmanckî'ye değer verdiklerini ve dilleri kaybolduğu takdirde kendilerinin de kaybolacağını dile getiren Aydoğdu, "Dilimizin değerini biliyoruz. Gençlerimizin de diline sahip çıkmasını istiyoruz. Büyüklerimiz; nenelerimiz, dedelerimize gençlere Kirmanckî hikayeler, mitler anlatın diyoruz. Gençler önce dillerini öğrensinler ki kültür ve inançlarının bilincinde olsunlar. Anadilini konuşan çocuk bilinci daha gelişmiş ve daha yetenekli oluyor. Önce anadil öğrenmeli" dedi.

 

'15 MAYIS KUTLU OLSUN'

 

İnançlarını Kirmanckî yaşadıklarını söyleyen Aydoğdu da inançlarının ve Kirmanckî'nin birbiriyle bağlantılı olduğuna dikkat çekerek,"Biri kaybolursa diğeri de kaybolur. Bu bilinçe hareket edip, insanlarla bu noktada bir iletişim kurulması gerekiyor. En büyük iş gençlere düşüyor. Bu konuda duyarlı olmalılar. Genç nesilin anadillerine sahip çıkacaklarına inanıyorum. Kaç yıl önce dilimizin kaybolup olmayacağı bilinmiyordu. Artık teknoloji sayesinde daha kolay paylaşılıyor. Dilimize sahip çıkacağız. Dilimizin resmi kurumlarda da tanınması gerekiyor. Her dil değerlidir. Anadilimiz de bizim için değerli. 15 Mayıs Kürt Dil Bayramı'nı kutluyorum. Dilimize sahip çıkacağız" diye belirtti. 

 

MA / Can Kırbaş